a

Mục lục
1. Mọi điều có thể không như bạn tưởng
2. Lời cảm ơn
3. Lời giới thiệu
4. 1. Tạm biệt chân mũm mĩm: Vì sao tuổi lên ba lại khác biệt?
5. 2. Những người bạn đầu tiên của con: Con của những người
khác
6. 3. Làm mẹ giỏi hơn người khác: Cha mẹ của những đứa trẻ
khác
7. 4. Bình minh của Kỷ luật: Tri giác, những cái phết mông và sự
tự vệ
8. 5. Ti-vi và máy vi tính: có cách cứu chữa không?
9. 6. Công bằng là công bằng: Anh chị em lý sự
10. 7. Những ngày huấn luyện: Các lớp học, các khóa học, buộc
phải hành động
11. 8. Mở rộng Mạng lưới: Những người độc thân và những người
trông trẻ
12. 9. Khi tiền bạc lên tiếng: Nhưng chúng nói gì?
13. 10. Quần áo lâu bị cũ: Bật mí cách chọn quần áo
14. 11. Thú cưng: những con chuột nhảy kinh khủng và những con
cá vàng giang hồ
15. 12. Đồ chơi: Rác và niềm vui
16. 13. Cẩm nang Người Bà Tốt
17. 14. Niềm tin, Nỗi sợ và Những truyền thuyết
18. 15. Phía dưới thắt lưng: Và mông nữa
19. 16. Các bữa tiệc: Điều ngớ ngẩn nhất
20. 17. Và đến chuyện Trường lớp: Cái gì cơ, bị thần kinh á? tôi á?
21. 18. Nói chuyện đúng mực: Nuốt gần hết nguyên âm
22. 19. Hoan hô: Những buổi chiêu đãi và những chuyến đi
23. 20. Phục hồi sức khỏe: Bệnh viện và những trận ho dữ dội
24. 21. Chạy trốn: Mẹ biến mất
25. 22. Có phải đó là tất cả? Đứa con cuối cùng
26. 23. Hồi kết: Mọi điều có thể không như bạn tưởng

Mọi điều có thể không như bạn
tưởng
H
ồi bảy tuổi, Churchill đứng cuối lớp, được cho là tối dạ và không hợp
tác. Chỉ còn tính không hợp tác ấy là vẫn tồn tại trong quãng đời sau
này của ngài Thủ tướng.
Hoàng tử Albert dạy con trai Bertie sớm và khắc nghiệt đến nỗi khi
Bertie trở thành vua Edward VII, ông không thể chịu nổi việc dạy
chính các con trai mình mà đẩy hết vào Hải quân.
Vua Mặt trời Louis XIV lên ngôi bốn tháng trước khi tròn năm tuổi và
trở thành nhà lãnh đạo (và về mặt pháp lý, là chủ nhân) của 19 triệu
người. Tuy nhiên, ít lâu sau, ông suýt chết đuối ở một cái ao bởi
không có người trông nom.
John Stuart Mill nói được tiếng Hy Lạp trước khi lên bốn và viết về
lịch sử của Rome lúc sáu tuổi rưỡi, nhưng sau này hối tiếc về tuổi
thơ mà ông đánh mất.

Dành tặng các giáo viên bậc Tiểu học ở mọi nơi

Lời cảm ơn
Đ
ầu tiên, tôi muốn gửi lời cảm ơn sâu sắc tới chồng tôi – Paul, các
con tôi, bạn bè tôi cùng con cái của họ, những người đã vô tình hay
hữu ý đóng góp cho cuốn sách này. Cuốn sách cũng sẽ không được
viết ra nếu biên tập viên từ các tạp chí định kỳ tôi đã cộng tác suốt
năm năm qua bất chấp sự kháng cự của tôi vẫn một mực – nếu
không nói là thúc ép – rằng tôi cần suy nghĩ, nghiên cứu và viết về
trẻ em. Tôi xin đặc biệt cảm ơn Highe, Daphne Metland, Tony
Bradman và Sandra Lane của tạp chí Parents.
Trong suốt khoảng thời gian đó, tôi đã mượn nhiều quan điểm và
hiểu biết sâu sắc của vô số người qua những cuộc trò chuyện: đặc
biệt cảm ơn sự thông thái của thầy cô trường Coldfair Green, tới
Christina Hardyment, tới Janet Bellis, Caroline Stevens, Belinda
Devenish, Robin Skynner, Martin Herbert và – như thường lệ – mẹ
tôi.
Con của bạn không phải là con của bạn
Chúng là con trai và con gái của
Niềm khát khao của chính s sống.
Chúng đến thông qua bạn nhưng không phải từ bạn
Và dù chúng ở với bạn nhưng không thuộc về bạn.
Bạn có thể dành cho chúng tình yêu nhưng không phải ý nghĩ,
Vì chúng sẵn mang suy nghĩ t thân.
Bạn có thể chứa thân thể của chúng nhưng không giữ được tâm hồn
của chúng,

Vì tâm hồn chúng trú ngụ trong ngôi nhà của tương lai nơi bạn
không thể ghé thăm, ngay cả trong những giấc mơ.
Bạn có thể cố gắng trở nên giống chúng, nhưng đừng cố gắng biến
chúng giống mình.
Vì s sống vốn không đi ngược hay nán lại ngày hôm qua.
Kahlil Gibran
Ngôn Sứ (Kẻ Tiên Tri), 1923

Lời giới thiệu
Đ
ừng bao giờ xin lỗi, cũng đừng bao giờ giải thích! Khi hoàn thành
cuốn How Not to be a Perfect Mother (Làm mẹ “yêu nghề” là được),
tôi khăng khăng đây là cuốn sách cuối cùng. Từ khi thai nghén cho
tới sinh nhật lần thứ tư của con mình, tôi luôn có vài lời bào chữa
cho việc đọc – hoặc viết – sách về trẻ sơ sinh. Với tôi, việc khái quát
hóa về những giai đoạn đầu đời là hợp lý; dù mỗi em bé là một cá
thể nhưng trong những năm đầu đời, các đặc điểm chung luôn lấn
át cá tính riêng. Mọi em bé sáu tháng tuổi đều chộp lấy thìa khi bạn
cố cho chúng ăn, mọi em bé mới tập đi đều kéo mọi thứ trên bàn đổ
ụp xuống đầu; và những đặc điểm cụ thể của em bé hai tuổi (không
khác gì một va li đầy chất nổ) cũng khá phổ quát. Nhưng sau khi
con được bốn tuổi, tôi đã viết: “Trong tay bạn có thể là tay súng gan
góc hay quý cô thanh lịch thời Victoria; một nhà trí thức, vận động
viên hay nhân vật quảng giao. Chúng bắt đầu khác biệt, dù chút ít
thôi nhưng hoàn toàn độc lập, dựa trên nền tảng di truyền, cơ hội và
hoàn cảnh sống. Do đó, tuổi lên ba chín chắn có vẻ là mốc hợp lý
để dừng lại.”
IMG_1503
Và tôi đã dõng dạc tuyên bố với bạn bè: đừng hỏi tôi chuyện viết
một cuốn sách nào khác về chăm sóc trẻ em. Nếu chưa thành thạo
cách nuôi con trước khi chúng bốn tuổi thì bạn đã hết thuốc chữa
rồi. Nên sẽ không còn lời khuyên nào từ phía tôi nữa đâu: tôi đã làm
chuyên gia nuôi dạy trẻ đủ rồi và sẽ không quay lại viết những thứ
khác. Thực sự tôi đã khá mừng: tôi không còn phải quyết định xem
liệu nên gọi một đứa trẻ là “cậu bé” (phong cách cũ), “cô bé” (hợp
thời), “nó” (xúc phạm), hay làm quá tải từng câu bằng cách dùng dài
dòng là “cậu bé/cô bé”. Tôi chưa bao giờ giải quyết được vấn đề đó,
và sẽ không bao giờ làm được.

Nhưng tôi đã nhầm. Tôi đã nuốt lời. Các con tôi lớn lên, nhưng khi
ký ức về bỉm bủng và tiếng chuông báo thức đêm bắt đầu phai nhạt,
thay vì thư giãn bước vào một giai đoạn mới và “dễ thở” trong đời
sống gia đình thì tôi lại thấy mình vẫn như đang bơi giữa biển. Tôi
vẫn tiếp tục tìm cách hiểu mọi việc và trên tất cả, vẫn tiếp tục hào
hứng so sánh những ghi chú với bạn bè đang làm mẹ ở mọi lứa tuổi
và với người lạ chờ tính tiền trong siêu thị. Sự trưởng thành và tự
lập của bọn trẻ đã giúp đôi chuyện dễ dàng hơn: tôi mất ít thời gian
phục vụ con về mặt thể chất hơn và mọi thứ trở nên hợp lý hơn khi
con qua tuổi chập chững biết đi. Sau bốn tuổi, bạn có thể thương
lượng kiểu: “Cho mẹ mười phút với đống giấy tờ này, rồi mẹ con ta
sẽ chơi trò Vòng quay ngựa gỗ nhé.” Khi một đứa trẻ bốn tuổi muốn
ăn sữa chua, bạn có thể chỉ chiếc tủ lạnh và nói “Được thôi, con ra
tủ chọn nhé!”mà không phải dừng tay trong lúc đang khơi thông bồn
rửa bát. Khi con năm tuổi, bạn có thể tin tưởng rằng con sẽ nhớ
đóng cửa tủ lạnh. Khi lên sáu, con sẽ đóng cửa tủ lạnh nhanh khủng
khiếp bởi trường học và các chương trình ti-vi “xanh” đã khiến
chúng quan tâm tới việc tiết kiệm điện. Ở nhiều mặt, việc nuôi con
chắc chắn dễ dàng hơn.
Nhưng rồi những chuyện chưa từng xảy ra bắt đầu nảy sinh: ác
mộng, chửi thề, trường lớp, ngủ qua đêm ở nhà bạn, tiệc tùng, ti-vi,
bệnh quai bị, cãi vã, Tiên Răng, những thứ đại loại vậy. Chúng kết
hợp thành vô vàn bức tranh mới: tôi đã dành nhiều giờ vui vẻ và
ngồi tán gẫu sôi nổi với bạn bè về những vấn đề kiểu như làm gì
nếu con bạn gặp ác mộng về Tiên Răng, hoặc chửi thề ở trường,
hoặc lây bệnh quai bị cho những đứa khác trong bữa tiệc của con.
Một ngày nọ, tôi nhận ra rằng mọi thứ đã thay đổi, nhưng cũng
chẳng có gì thay đổi cả. Thay vì vừa nghiền chuối vừa bế con vừa
hát “Chú voi con ở bản Đôn” cho một đứa chập chững biết đi, nay
tôi lại vừa dựng một chiếc tàu vũ trụ bằng hộp đựng trứng vừa đặt
lịch học bơi qua điện thoại vừa cố giải thích tại sao máy bay lại bay.
Và cuối cùng thì tôi quyết định rằng có lẽ là đã đến lúc viết tập tiếp
theo.

Cuốn sách này một lần nữa sẽ gạt đi cái ý tưởng về s hoàn hảo
trong đời sống gia đình.
Nó không giống lắm với cuốn đầu tiên, đơn giản bởi mọi thứ đã thay
đổi. Đến giai đoạn làm cha mẹ này, sẽ không còn mấy ý nghĩa khi
đưa ra mười mẹo vặt để dụ trẻ hay một trang giấy kín đặc các giải
pháp kỳ diệu về chuyện tập ngồi bô. Không cần những mẹo nhỏ
như dán băng dính trong bồn tắm khách sạn đề phòng con trượt
ngã (thẳng thắn mà nói, khi được năm tuổi, các con tôi khéo léo hơn
và ít bị ngã hơn tôi). Hẳn sẽ là một điều xúc phạm nếu viết một cuốn
sách dành cho giai đoạn 3 – 8 tuổi theo kiểu viết cho trẻ nằm nôi:
xoay xở với trẻ nhỏ chủ yếu là vấn đề về quản lý, theo đó mà mối
quan hệ với trẻ được phát triển. Với trẻ lớn hơn, mối quan hệ đó lại
chiếm ưu thế và mặc dù các chiêu trò vẫn có chỗ để dùng nhưng
cần được ngụy trang khéo léo hơn. Còn lý do nào nữa khiến lũ trẻ 4
– 5 tuổi phát triển bất ngờ đến vậy, gây bối rối đến vậy và mất cả
tình yêu dành cho những người bảo mẫu mà chúng vẫn yêu quý?
Chúng đang thay đổi. Việc của các ông bố bà mẹ là thay đổi cùng
chúng. Đó chính là nội dung cuốn sách này.
Hơn hết, có lẽ cuốn sách này một lần nữa sẽ gạt đi cái ý tưởng về
sự hoàn hảo trong đời sống gia đình. Trong vài năm đầu, bạn rơi
vào áp lực trở thành một Bà mẹ Hoàn hảo, một Đức mẹ Madonna
thời hiện đại với một kho những nước nhỏ fluoride, thẻ học
flashcard và sự kiên nhẫn vô hạn tới mức hy sinh bản thân. Nhưng
khi con lớn lên, trọng tâm cũng thay đổi theo. Bỗng nhiên, chính con
bạnđược kỳ vọng sẽ trở thành mẫu người hoàn hảo, tức một đứa
trẻ biết cân bằng, biết cư xử, có tính nghệ sĩ, yêu khoa học và thể
chất tốt. Thay vì thấy tội lỗi vì mình là một người mẹ bất tài, kém cỏi,
bạn sẽ suốt đời canh cánh không yên với những suy nghĩ rằng con
mình không đủ giỏi: không vượt qua các kỳ thi, không học đàn,
không tham gia đội nhóm. Hãy chiến đấu với nó. Không có cái gọi là
đứa con hoàn hảo, cũng như không có cái gọi là phụ huynh hoàn
hảo.
Mà này, đừng lo nếu người phụ huynh đó là mẹ, bố hoặc cả hai.
Theo tôi, “mẹ” là một từ mô tả công việc, không phải một định nghĩa

về giới.

1Tạm biệt chân mũm mĩm: Vì
sao tuổi lên ba lại khác biệt?
T
rẻ ba tới bốn tuổi có một s thay đổi khá lạ lùng. Nó không rõ ràng
giống những giai đoạn trước, như đứng thẳng, biết nói hay bỏ bỉm,
cũng không có nhiều sách đề cập đến. Nhưng thay đổi là có th c,
thường là khá bất ngờ và cần được phản hồi.
Nếu tiếp tục đối xử với trẻ lớn như với trẻ mới tập đi, bạn sẽ tốn sức
và mua bực vào mình như thể bắt đứa trẻ đã đi học dùng bỉm hoặc
cố gắng địu một đứa trẻ tuổi vị thành niên đi khắp nơi. Tuy nhiên
bạn có thể bỏ lỡ những thay đổi đó ngay từ đầu, bởi công việc làm
cha mẹ vốn mệt mỏi và khó hiểu do bị che mờ bởi tình yêu, sự lo
lắng hay ký ức tuổi thơ dù đẹp hay xấu; chưa kể đến những lý
thuyết giáo điều đầy rẫy trên báo chí và những cuốn sách về trẻ em.
Bạn có thể bỏ lỡ những thay đổi đang diễn ra ngay trước mắt, dù
chúng thực sự sẽ giúp cuộc sống của mọi người dễ dàng hơn nhiều
nếu được xem xét đúng cách. Bạn thấy mình mất cả nửa tiếng đồng
hồ lùa con đi ngủ và bỏ qua bản tin lúc sáu giờ trên ti-vi, dù thực tế,
con bạn không còn là đứa bé sơ sinh mà đã là một đứa trẻ lên sáu
khá hứng thú nếu được xem tin tức cùng bạn và thảo luận nghiêm
túc về cải tổ kinh tế trước khi đi ngủ vào đúng giờ mà bạn mong
muốn.
Ranh giới giữa trước và sau tuổi tập đi là có thật. Tôi thường nghĩ
rằng hẳn những đôi chân mũm mĩm của trẻ sơ sinh hay mới tập đi
phải có một đặc tính bảo vệ kỳ diệu nào đó. Trẻ ở lứa tuổi này
thường trông tròn tròn, vui tươi, nhưng khá cương quyết. Đôi chân
mũm mĩm chắc nịch có vẻ sóng đôi cùng cái nhìn kiên định và khá
thực tế về cuộc sống. Những trò đùa của đứa trẻ mới tập đi rất khó
hiểu, những ước muốn của cậu rất cấp bách, tính khí cậu khó kiểm
soát và hành động của cậu – theo như cậu nghĩ – là hoàn toàn vô

hại. Ai đó sẽ lau chùi nó thôi. Ai đó sẽ sửa lại nó thôi. Mẹ ơi, chúng
ta sẽ mua một cái mới ở cửa hàng. Không có vấn đề gì cấp thiết tới
mức mà một cái ôm hay một ly nước ấm không thể giải quyết được.
Sau đó thì đứa trẻ thay đổi hình dáng: mọi thứ đều dài ra và gầy đi.
Đôi chân mũm mĩm mảnh khảnh dần, cái bụng tròn hóp lại duyên
dáng và bỗng nhiên đứa bé ngày hôm qua của bạn lớn phổng lên,
lo lắng, ngạc nhiên trước cả thế giới. Tại sao trời lại mưa? Tại sao
con chuột lại không sống lại được nếu bị mèo Tibby cắn chết? Con
có bị đi tù không nếu nói tục với chú cảnh sát?
Nếu tiếp tục đối xử với trẻ lớn như với một đứa trẻ mới tập đi, bạn sẽ
tốn sức và mua b c vào mình.
Sự khác biệt gõ cửa nhà tôi khi chính hai đứa con tôi ở hai phía của
ranh giới khác biệt này. Một lần, chúng cùng xem chương trình thiếu
nhi có nhắc tới cái lỗ thủng trên tầng ô-zôn. Đứa lớn phải mất nhiều
ngày để bình tĩnh lại trước nỗi sợ khủng khiếp mà thông tin đó gây
ra: một cái lỗ thủng trên bầu trời, để lọt các tia sáng độc hại và khiến
nước biển dâng lên nhấn chìm chúng ta! Ánh mắt thằng bé lộ rõ sự
khiếp hãi. Còn đứa bé thì đơn giản là không tin và đáp tỉnh bơ:
“Aha! Tất cả chúng ta sẽ bị nướng chín, xèo xèo, xèo xèo!” Ban đầu
tôi nghĩ đó đơn thuần chỉ là sự khác biệt về tính khí, nhưng sau đó
tôi nhớ lại rằng chỉ một năm trước Nicholas cũng đã từng nhìn cuộc
sống đầy hăng hái và lạc quan như vậy, rồi tôi ngờ rằng (hóa ra là
điều tôi nghi ngờ là đúng) một năm sau Rose cũng sẽ trở thành nạn
nhân của những nỗi sợ vũ trụ như thế. Và một ký ức khác trở về:
nhiều thập kỷ trước, hồi sáu tuổi, tôi cũng từng nằm trên giường,
run rẩy sợ hãi khi nghĩ tới nhà máy năng lượng nguyên tử Sizewell
A mới xây dựng ở cuối đường. Trước đó tôi đã được biết về phóng
xạ. Em trai tôi cũng biết, nhưng nó chẳng mảy may run sợ gì trước ý
nghĩ một ngày nào đó bị nhiễm phóng xạ. Nó thích thú được sáng
rực lên, “giống một chiếc đồng hồ dạ quangấy”.
Chúng ta rất dễ xác định nhầm ranh giới đó, bởi nó có thể xuất hiện
bất cứ lúc nào trong khoảng từ bốn đến sáu tuổi. Nếu bạn bận rộn

hoặc còn vướng những đứa bé hơn, hoặc nếu bạn giỏi về những
hoạt động thể chất, trấn an, hát hò và vui chơi cùng trẻ đến mức
thấy khó bỏ qua những phản ứng đã được thử nghiệm và kiểm
chứng, thì bạn có thể bỏ lỡ mất ranh giới đó. Tôi thấy mình đã duy
trì quá lâu những trò mua vui, vỗ về hay đánh lạc hướng con bằng
những điều vô nghĩa, trong khi điều chúng thực sự muốn là được
lắng nghe và trò chuyện nghiêm túc. Nó cáu: “Mẹ, mẹ đừng đem
mọi thứ ra làm trò đùa nữa.” Nhưng đó là một sai lầm chúng ta rất
dễ mắc phải: đôi khi bạn cần phải tránh gặp con một hay hai ngày,
để khi trở lại, có thể nhìn nhận khách quan hơn điều con cần ở
mình.
Bạn cần làm vậy, bởi đây là một yêu cầu cũng nghiêm túc như tiếng
khóc đòi sữa của con khi còn bé. Trưởng thành là một quá trình khó
khăn và giai đoạn bốn tuổi này giống như một cuộc tập dượt cho
thời kỳ vị thành niên vậy. Đứa trẻ vẫn tích cực, vui tươi và tinh
nghịch như những chú quỷ nhỏ ham đạp xe và xếp hình Lego,
nhưng bên trong hẳn đang trải qua đầy nỗi hoang mang và khai
sáng lớn lao. Con đang nắm bắt tất cả những khái niệm và sự thật
của thế giới người lớn rồi đây sẽ làm đảo lộn mọi nền tảng căn bản
trong thế giới nhỏ bé của con: giống như việc mỗi tuần lại khám phá
ra một hành tinh mới, một định luật khoa học mới hay một tôn giáo
mới vậy.
Hãy lấy cái chết làm ví dụ. Với một đứa trẻ hai tuổi, chúng ta chỉ cần
nói rằng: “Ông của con đã lên thiên đường.” Vài năm sau, nếu một
sự kiện tương tự ập đến với gia đình, nó sẽ mang ý nghĩa khác và
kinh khủng hơn hẳn. Ngay cả khi bạn vẫn lấy thiên đường ra để xoa
dịu cú sốc thì bạn cũng phải thừa nhận rằng mọi người (và những
con thỏ cưng) đã chết thì không thể sống lại được, không bao giờ.
Điều này khiến các con tôi kinh hoàng tới nỗi trong một khoảng thời
gian, ngay cả trò chơi păng-păng-bạn-đã-bị-bắn-chết cũng phải
được điều chỉnh. Chúng sẽ nói: “Con sẽ bắn mẹ chết, nhưng không
phải chết lên thiên đường, mà chỉ là chết păng.”
Những vấn đề nhỏ hơn cũng gây ra nhiều khó chịu. Hàng tháng trời,
chúng tôi phát điên lên với lời mè nheo lặp đi lặp lại “Con muốn một

món của riêng con”. Chúng tôi còn không thể đi tới một triển lãm
động cơ hơi nước hay một bảo tàng đường ray xe lửa và chia sẻ
những thú vui đơn giản của việc chỉ đứng nhìn những cỗ máy như
sáu tháng trước nữa. Con gái hai tuổi của tôi vui vẻ vẫy chào tạm
biệt khi cuộc vui ngoài trời kết thúc; nhưng thằng anh trai nhấp
nhổm của con bé thì mè nheo suốt đường về đòi có bằng được một
đầu máy xe lửa hơi nước “của con”, một cái máy ảnh cá nhân, hoặc
một đầu máy kéo “thật” đặt trong phòng ngủ. Đôi khi thằng bé hung
hăng thực sự. Cứ thế mà kết luận rằng chúng ta đã nuông chiều
quá mức và con đúng là một tiểu quỷ thực dụng thì thật hấp tấp.
Trong hầu hết tình huống, chúng ta phải kiểm soát được cơn khó
chịu trong mình. Chúng ta có một lý thuyết mà tôi tin là đúng, rằng
không phải thằng bé tham lam, đó chỉ là một dạng bị sốc và sợ hãi
khi nhận ra tính chất tạm thời của mọi việc. Thằng bé bất thình lình
nhận ra rằng những cuộc vui ngoài trời và những chuyến thăm đều
phải kết thúc, mọi sự dễ chịu và vui thú đều sẽ trôi qua. Kể từ ngày
ấy, tôi còn được nghe kể về những em bé khóc nức nở trước ngày
sinh nhật vì nghĩ rằng sẽ rất buồn khi ngày sinh nhật qua đi. Bạn
không thể giúp gì nhiều những lúc như vậy, nhưng bạn có thể cố
gắng hiểu chúng.
Khi còn bé xíu, trẻ sống thật vô tư, nhưng lớn lên một chút, trẻ mang
theo gánh nặng của những mong mỏi bị trì hoãn hoặc không được
đáp ứng. Thời gian rộng dài và thế giới rộng lớn – nếu đẹp trời, đứa
con bốn tuổi của bạn sẽ thấy vui với ý tưởng đó. Những câu chuyện
về Mẹ còn nhỏ, chuyện về những đất nước xa xôi hoặc về những
việc con có thể làm khi lớn – tất cả đều có một khán giả say sưa
lắng nghe. Rồi vào một ngày tồi tệ, con bạn chỉ muốn thế giới thật
nhỏ bé và ấm cúng trở lại. Thế là bỗng nhiên, con sẽ đeo bám lấy
bạn. Dường như mọi ông bố bà mẹ đều trải qua giai đoạn khổ sở
khi con mình chỉ muốn ở nhà và từ chối thẳng thừng việc đi chơi
cùng nhóm bạn mà con đã vô cùng thích thú cả năm trời. Chàng ta
sẽ thích được ngồi trên sàn nhà bên cạnh Mẹ vừa bận rộn vừa cáu
bẳn, dù việc đó rất nhàm chán. Chàng ta không muốn làm những
thứ to lớn hay dũng cảm của người lớn, không thích gặp bạn bè,
không thích đọc sách mới, không thích xem Ben 10 nữa. Chàng ta
sẽ thích ngồi quỳ gối và đọc lần thứ một nghìn cuốn truyện ưa thích

nào đó. Tất cả các cuốn sách về chăm sóc trẻ đều nhấn mạnh tầm
quan trọng của “giao tiếp xã hội”, nhưng tôi chưa gặp một ông bố bà
mẹ nào không thừa nhận rằng ở độ tuổi từ ba tới tám, có vô số giai
đoạn – kéo dài nhiều ngày, nhiều tuần hoặc nhiều tháng – khi con
họ dường như bất chợt ghét tất cả những đứa trẻ khác và từ chối
mọi hoạt động bên ngoài.
Trưởng thành là một quá trình khó khăn và giai đoạn bốn tuổi này
giống như một cuộc tập dượt cho thời kỳ vị thành niên vậy.
Cha mẹ có thể thấy khó khăn, bực bội, buồn tẻ và xấu hổ, nhưng
mọi sự sẽ “dễ thở” hơn nếu bạn coi nỗi sợ đó là một phần hoàn toàn
có thể hiểu được của quá trình tìm hiểu thế giới bên ngoài. Khi các
con tôi còn bé xíu và chơi trên bãi biển với những đôi chân mũm
mĩm, tôi thường ủy mị nghĩ về những lời của Isaac Newton trước khi
mất: “Tôi thấy mình chỉ là một đứa bé tung tăng trên bãi biển…
trong khi đại dương mênh mông của những sự thật bí ẩn trải ra
trước mắt.” Những ngày đó, bọn trẻ thường chỉ chăm chú vào từng
viên đá sáng lấp lánh, tập trung vào những gì gần mình, có thể
chạm cũng như ném đi được. Chỉ khi lớn lên thì đôi mắt của chúng
mới ngước lên nhìn, nửa ngạc nhiên thích thú nửa lo lắng trước đại
dương của sự thật chưa được khám phá đang trải dài trước mắt.
Tất nhiên, đôi khi chúng sẽ phải ngập ngừng khi đối diện với nó.
Nhưng con trẻ sẽ học hỏi rất nhanh. Với sự giúp đỡ của bạn, đến
sáu hoặc bảy tuổi, chúng sẽ hiểu ra triết lý căn bản để đương đầu
với cuộc đời bao la và những rủi ro trong đó. Chúng sẽ ngày càng
yêu thích hành động hơn là tưởng tượng: thay vì đòi những đầu
máy kéo, chúng sẽ đi ra ngoài với một mớ đồ bỏ đi và tin rằng sẽ tự
lắp ráp được một cái. Thay vì khiếp sợ khi thấy trẻ vùng cao đang
đói rét, chúng bắt đầu thu thập quần áo và sách báo cũ để gửi từ
thiện hoặc dành dụm tiền cho chương trình gây qu ở trường.
Chúng thích các loại luật và quy tắc: chúng nói rành rọt cho bạn
nghe về tín hiệu đèn giao thông và khi đi trên đường, chính các con
là những người chấp hành nghiêm túc nhất, rít lên giận dữ nếu bố
mẹ lỡ vượt một cái đèn đỏ.

Vì thế, đây là những năm tháng của tư duy, những năm tháng mà
bạn truyền đạt lại triết lý cá nhân cho con mình. Những giá trị xã hội,
tinh thần và cảm xúc của bạn đang được truyền đạt lại cho thế hệ
tiếp theo. Đây là một viễn cảnh đặc biệt đáng báo động. Hầu hết
chúng ta xoay xở vượt qua giai đoạn mới trưởng thành mà không
hề nhận thức được việc có một triết lý cá nhân. Tuổi vị thành niên
nghĩ về đạo lý và nhân phẩm và người già nghĩ về sự bất tử, nhưng
trừ phi bạn là tín đồ nhiệt thành của một trong hai nhóm này thì
những năm tháng bạn dành để xoay xở trong thế giới thường ngày
của công việc và tiền vay mua nhà thường làm mờ đi những sự thật
bất tử. Chúng ta có thể biết mình ủng hộ đường lối chính trị nào, có
chấp nhận việc ngoại tình, sử dụng xăng không chì và giáo dục tư
nhân hay không; nhưng chúng ta thường lúng túng khi một đứa bé
bốn tuổi bắt đầu nảy ra những câu hỏi như tại sao ông trời lại để
con người chết trong những vụ lũ lụt hay tại sao nhà họ lại giàu hơn
nhà mình.
Mà thực ra, chúng ta có lúng túng cũng không sao cả. Nó thể hiện
rằng chúng ta đang cố gắng tìm ra sự thật và sẵn lòng chia sẻ cả
những điều không chắc chắn của mình với con cái. Đáng buồn lại
chính là những người tin rằng mình biết tất cả: dường như họ
thường xuyên nuôi dạy những đứa con có niềm tin mù quáng.
Những bậc phụ huynh tốt nhất thường chia sẻ một vài điều không
chắc chắn với con cái, theo tinh thần cầu thị tích cực và đầy hứng
thú. Ví dụ, họ không khảng định chắc nịch: “Những kẻ xấu chặt phá
rừng bởi vì họ tham lam và tồi tệ”, mà sẽ để ngỏ – có thể sáng tạo,
có thể không – để giải thích về những người nông dân nghèo, sự
thờ ơ hay chính sách quản lý lỏng lẻo của chính quyền. Với một
chút may mắn, họ kết luận lại thành một điều khá đơn giản như sự
thực rằng việc chặt phá rừng là điều tồi tệ đối với hành tinh của
chúng ta và những người có thiện chí cần cố gắng ngăn chặn nạn
chặt phá rừng. Đôi khi những cha mẹ như vậy có thể tự làm mình
rối trí và hứng chịu những lời mỉa móc của người khác – chẳng có
gì gây cười hơn hình ảnh một người mẹ đầy quan ngại cố gắng giải
thích cho con về triết lý môi trường khi đang xếp hàng ở siêu thị –

nhưng việc họ đang làm dù sao vẫn thông minh hơn những người
chỉ nói: “Rừng riếc mà làm gì, con cứ uống trà đi.”
IMG_1504
Xin hãy lưu ý rằng có những câu hỏi mà chúng ta không thể trả lời.
Thật không vui chút nào khi phải trả lời những câu hỏi như “Hãy nói
thật cho con biết, có Ông già Noel hay không?” hoặc “Nếu bố yêu
con thì tại sao bố lại bỏ đi?” Và ở một số thời điểm, chính sách thảo
luận cầu thị và cởi mở về những vấn đề lớn sẽ bị thất bại. Nhiều
năm trước, có một đứa tr